Geri Dön...

Biyolojik ışıldama (biyolümünesans) nasıl gerçekleşiyor? Özellikle okyanusun derinliklerindeki canlılar çok hoş renklerde ışıklar saçıyorlar. Bu tonları neye göre ayarlıyorlar? (Akif Yılmaz)

Biyolüminesans, bazı canlı organizmaların, bazı kimyasal reaksiyonlar sonucu oluşturdukları biyolojik ışık üretme becerisi. Bu mekanizmanın biyokimyasal açıklaması şu: Işığın üretileceği ve yansıtılacağı hücrede lusiferin denen bir maddenin lusiferaz denen bir enzimle, ATP enerjisi kullanılması yoluyla gerçekleşen oksidasyonu sonucu ışık ortaya çıkar. Ateşböcekleri, bazı mantarlar ve algler, süngerler, taraklılar, derisidikenliler, yuvarlak ve halkalı solucanlar, mürekkepbalıkları, tulumlular, bazı balıklarda biyolüminesans olayı görülür. Biyolüminesans olayının nedeni, beslenme, üreme ve düşmanlarından korunma. Derin su balıkları, avlarını cezbetmek amacıyla, mürekkep balıkları hem av hem de düşmanlarının da kaçmak için, taraklılar da beslenme amacıyla ışık çıkarırlar. Işığın büyüklüğü ve tonu hayvanın büyüklüğüne, avın ve düşmanın durumuna göre ayarlanır. Eğer tehlike büyükse mümkün olduğunca çok ışık çıkartılıp düşman şaşırtılmaya çalışılır. Biyolüminesans bazı bakteriler (Vibrio ve Photobacterium) aracılığıyla da çıkartılabilir. Bu bakteriler canlılarla simbiyotik bir ilişki içindedirler. Anomalops sp. ve Photoblepharon sp. gibi balıkların gözlerinin altında ışık organlarının içinde bulunan bu bakteriler sürekli ışık çıkartırlar. Eğer balıktan ayrılacak olurlarsa ışık çıkartmazlar. Aynı biçimde bakteriler olmayınca balık da ışık çıkartamaz.


Bunların yanında sualtında biyolüminesans olayını çok yakından da görebilirsiniz. Bilindiği gibi yakamoz olayı da bir biyolüminesans sonucu oluşur. Tekhücreli canlılardan olan bazı planktonlar (Noctiluca sp.) da ışık çıkartabilirler. Bazı yaz gecelerinde, dalgalar ve akıntılar aracılığıyla ve sayılarının da çok artmasıyla olay daha da belirginleşir. Eğer tüplü dalış yapıyorsanız yakamozun olduğu yerlerde bu olayın tam içinde olabilirsiniz. Özellikle de Karadeniz kıyılarında ve İstanbul Boğazı’nda yapacağınız bir gece dalışında. Gökyüzünde ayın olmadığı bir zaman bu olay daha da belirgin olur.

Bülent Gözcelioğlu


Geri Dön...
Yazıcı Dostu Sayfa